شیشه کم گسیل (low e) با کاهش انتقال حرارت و کنترل تابش خورشیدی، به بهبود عایق‌بندی حرارتی ساختمان کمک می‌کند.

اگر برای افزایش بهره‌وری انرژی پنجره‌های خود تحقیق کرده باشید، احتمالا نام شیشه کم گسیل را شنیده‌اید. شیشه کم گسیل که به دلیل عملکرد عایق‌بندی مطلوب، اغلب در پنجره‌های دوجداره استفاده می‌شود، یکی از محبوب‌ترین و در عین حال یکی از انواع شیشه‌هایی است که درباره عملکرد آن سوءبرداشت‌های زیادی وجود دارد.

این نوع شیشه مزایای زیادی برای صاحبان ساختمان دارد؛ به‌ویژه در زمینه کاهش مصرف انرژی و افزایش آسایش حرارتی داخل ساختمان. بااین‌حال، از آنجا که سازوکار علمی شیشه کم گسیل چندان شهودی نیست، درباره نحوه عملکرد و قابلیت‌های آن تصورات نادرست زیادی شکل گرفته است.

در ادامه این مقاله از آرمن همراه ما باشید تا با شیشهکم گسیل ، کاربرها، عملکرد، مزایا، نحوه ساخت و هزینه آن آشنا شوید.

شیشه کم گسیل چیست؟

تصویر شیشه کم گسیل
شیشه کم گسیل نوعی شیشه با پوشش کم‌گسیل است که با کاهش انتقال حرارت، به بهبود عایق‌بندی حرارتی و بهره‌وری انرژی ساختمان کمک می‌کند.

شیشه low-e یا همان «شیشه کم‌گسیل» نوعی شیشه کم‌مصرف و بهینه از نظر انرژی است که یک پوشش نازک و نامرئی دارد. این پوشش با بهبود عایق‌بندی حرارتی و کنترل تابش خورشید، گرما را بازتاب می‌دهد و در عین حال اجازه می‌دهد نور طبیعی وارد ساختمان شود. به این ترتیب، ساختمان در زمستان گرم‌تر و در تابستان خنک‌تر می‌ماند.

پوشش‌های کم گسیل علاوه بر عملکرد فنی، انعطاف‌پذیری بیشتری در طراحی ظاهری به معماران می‌دهند. این پوشش‌ها در رنگ‌ها و ظاهرهای مختلف تولید می‌شوند و می‌توان آن‌ها را متناسب با اهداف زیبایی‌شناختی پروژه انتخاب کرد. ضخامت خود پوشش کم گسیل تقریباً ۵۰۰ برابر کمتر از ضخامت موی انسان است؛ بااین‌حال، تأثیر قابل‌توجهی بر کنترل انتقال حرارت از طریق شیشه دارد.

شیشه کم گسیل برخلاف شیشه رنگی، ظاهری مشابه شیشه معمولی دارد. در شیشه کم گسیل سافت‌کوت که امروزه در بسیاری از پروژه‌های حرفه‌ای ارتقای پنجره استفاده می‌شود، سطح شیشه کاملاً شفاف به نظر می‌رسد. در این نوع شیشه، پوشش، رنگ یا سایه خاصی دیده نمی‌شود؛ حتی زمانی که نور خورشید مستقیماً به سطح پنجره می‌تابد.

Low-E مخفف چیست؟

Low-E مخفف Low Emissivity به معنای گسیلندگی پایین است. گسیلندگی (Emissivity) میزان توانایی یک سطح برای انتشار گرمای تابشی را اندازه‌گیری می‌کند. این ویژگی با عددی بدون واحد بین ۰ و ۱ بیان می‌شود؛ هرچه این عدد کمتر باشد، میزان تابش و انتشار گرما نیز کمتر خواهد بود.

پوشش‌های کم گسیل با کاهش گسیلندگی، عملکرد عایق حرارتی شیشه را بهبود می‌دهند و میزان اتلاف یا ورود گرما از طریق شیشه را کاهش می‌دهند.

  • شیشه شفاف معمولی گسیلندگی نسبتاً بالایی در حدود ۰٫۸۴ دارد و اجازه می‌دهد گرما به‌راحتی از آن عبور کند.
  • پوشش‌های کم گسیل گسیلندگی بسیار پایینی دارند؛ بنابراین به‌جای عبور دادن گرما، بخش قابل‌توجهی از آن را بازتاب می‌دهند.در برخی شیشه‌های کم گسیل با عملکرد بالا، میزان گسیلندگی می‌تواند تا حدود ۰٫۰۲ کاهش پیدا کند.

این انرژی حرارتی در تابستان می‌تواند باعث افزایش ناخواسته گرمای خورشیدی داخل ساختمان شود و در زمستان نیز به شکل اتلاف ناخواسته گرما از ساختمان خارج شود. هدف فناوری کم گسیل این است که میزان این انتقال و گسیل ناخواسته انرژی حرارتی را کاهش دهد؛ چه زمانی که مشکل ورود گرمای خورشید در تابستان باشد و چه زمانی که گرمای داخل ساختمان در زمستان از طریق پنجره خارج شود.

شیشه‌های کم گسیل کجا کاربرد دارند؟

کاربرد شیشه کم‌گسیل در ساختمان
شیشه کم‌گسیل در نما‌ها و سقف‌های شیشه‌ای کاربرد گسترده‌ای دارد.

پوشش‌های کم گسیل معمولا در انواع سیستم‌های شیشه‌ای ساختمان‌های مسکونی، اداری و تجاری استفاده می‌شوند. انتخاب نوع پوشش و محل قرارگیری آن به شرایط اقلیمی، کاربری ساختمان و میزان کنترل حرارت و نور موردنیاز بستگی دارد.

  • سیستم‌های کرتین‌وال (Curtain Wall) : در نماهای شیشه‌ای وسیع، استفاده از شیشه کم گسیل به کنترل ورود گرمای خورشید و کاهش اتلاف حرارت کمک می‌کند و عملکرد انرژی پوسته ساختمان را بهبود می‌دهد.
  • سقف‌های شیشه ای (Skylight) : استفاده از شیشه کم گسیل در نورگیرهای سقفی، ورود نور طبیعی را امکان‌پذیر می‌کند و هم‌زمان از افزایش بیش از حد دمای فضای داخلی در اثر تابش مستقیم خورشید جلوگیری می‌کند.
  • پنجره ساختمان‌های تجاری و اداری: شیشه کم گسیل در پنجره‌ها و پوسته شیشه‌ای ساختمان‌های اداری، تجاری و مراکز بزرگ استفاده می‌شود تا مصرف انرژی، بار سیستم‌های HVAC و نوسانات دمایی نزدیک سطوح شیشه‌ای کاهش پیدا کند.

مزایای استفاده از شیشه کم گسیل چیست؟

مزایای استفاده از شیشه کم گسیل

مهم‌ترین مزیت شیشه کم گسیل، افزایش عملکرد عایق حرارتی پنجره‌ها است. با عایق‌بندی بهتر، فضای داخلی ساختمان آسایش حرارتی بیشتری خواهد داشت و برای گرم یا خنک نگه داشتن آن، نیاز کمتری به استفاده از سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی خواهید داشت.

چه هدف شما کاهش هزینه‌های انرژی باشد و چه بخواهید محیطی راحت‌تر با ردپای کربنی کمتر داشته باشید، شیشه کم گسیل می‌تواند به‌ویژه در بلندمدت تفاوت قابل‌توجهی ایجاد کند.

شیشه کم گسیل مزیت دیگری نیز دارد. این شیشه بخش زیادی از پرتوهای مادون قرمز خورشید را مسدود می‌کند؛ پرتوهای مادون قرمز همان بخش از انرژی خورشیدی هستند که به شکل گرما احساس می‌شوند. علاوه بر این، شیشه کم گسیل می‌تواند بخشی از پرتوهای فرابنفش (UV) خورشید را نیز کاهش دهد.

چرا کاهش پرتوهای UV اهمیت دارد؟

پرتوهای فرابنفش می‌توانند به‌مرور زمان به وسایل و تجهیزات داخل ساختمان آسیب بزنند. بنابراین، اگرچه ورود نور خورشید به فضای داخلی ساختمان باعث روشنایی و زیبایی آن می‌شود، اما قرار گرفتن طولانی‌مدت مبلمان، فرش‌ها و سایر وسایل در معرض نور خورشید می‌تواند باعث رنگ‌پریدگی و تغییر رنگ آن‌ها شود.

شیشه کم گسیل نمی‌تواند ۱۰۰ درصد انرژی مادون قرمز یا فرابنفش را مسدود کند. بااین‌حال، بسته به نوع پوشش کم گسیل، در پنجره‌های دوجداره می‌توان تا حدود ۷۰ درصد از ورود گرمای خورشیدی را کاهش داد و به‌طور چشمگیری ضریب افزایش گرمای خورشیدی یا SHGC را پایین آورد. این شیشه همچنین بخش عمده‌ای از پرتوهای فرابنفش را نیز مسدود می‌کند.

مهم‌تر اینکه شیشه کم گسیل همچنان اجازه می‌دهد بخش زیادی از طیف نور مرئی از آن عبور کند. بنابراین می‌توانید از روشنایی و شفافیت فضای داخلی در اثر نور خورشید لذت ببرید، بدون اینکه با پیامدهای ناشی از انتقال حرارت و آسیب‌های ناشی از تابش UV مواجه شوید.

نحوه عملکرد شیشه کم گسیل چگونه است؟

نحوه عملکرد شیشه کم گسیل

این شیشه با بازتاب پرتوهای مادون قرمز و فرابنفش و در عین حال عبور دادن نور مرئی عمل می‌کند. پوششی که روی سطح شیشه کم گسیل ایجاد می‌شود، مانند یک سطح بازتابنده عمل می‌کند و باعث می‌شود انرژی حرارتی به سمت منشأ خود بازتاب شود.

همین ویژگی باعث شده است شیشه کم گسیل برای مناطق سرد و گرم گزینه‌ای کاربردی باشد. همان سازوکاری که باعث بازتاب گرمای ناخواسته خورشید از سطح شیشه به بیرون می‌شود، در زمستان نیز به حفظ گرمای داخل ساختمان کمک می‌کند.

در تابستان، شیشه کم گسیل بخش زیادی از گرمای خورشید را پیش از ورود به ساختمان بازمی‌تاباند؛ حتی زمانی که پرده‌ها کاملاً باز باشند. در نتیجه، برای خنک نگه داشتن فضای داخلی، وابستگی کمتری به سیستم تهویه مطبوع خواهید داشت.

در ماه‌های سرد سال نیز گرمای داخل ساختمان به سمت فضای داخلی بازتاب داده می‌شود. به این ترتیب، گرمای کمتری از ساختمان خارج می‌شود و سیستم گرمایشی برای حفظ دمای مطلوب، فشار کمتری را تحمل می‌کند.

شیشه کم گسیل چگونه ساخته می‌شود؟

ساخت شیشه کم‌گسیل در کارخانه

شیشه کم گسیل با ایجاد یک پوشش بسیار نازک در مقیاس میکروسکوپی روی یکی از سطوح شیشه تولید می‌شود. این پوشش از چندین لایه مواد بازتابنده تشکیل شده است که می‌توانند شامل فلزات مختلف، اکسیدهای فلزی و نیتریدهای فلزی باشند.

این پوشش حتی در صورت داشتن چندین لایه، با چشم قابل مشاهده نیست. امروزه بیشتر متخصصان صنعت پنجره از نوع خاصی از شیشه کم گسیل با نام کم گسیل سافت‌کوت (Soft Coat کم گسیل) استفاده می‌کنند. ضخامت این پوشش تقریباً یک‌ ده‌هزارم ضخامت موی انسان است. این نوع پوشش شفاف است و به همین دلیل، پنجره‌های کم گسیل ظاهر رنگی مشخصی ندارند.

شیشه سافت‌کوت پس از تولید شیشه، با قرار دادن آن در یک محفظه خلأ و ایجاد پوشش روی سطح شیشه ساخته می‌شود. این فرایند اسپاترینگ (Sputtering) نام دارد؛ به همین دلیل، شیشه کم گسیل سافت‌کوت گاهی با عنوان شیشه اسپاتر شده نیز شناخته می‌شود.

روش دیگری برای تولید شیشه کم گسیل وجود دارد که در آن، لایه‌های اکسید فلزی زمانی که شیشه هنوز در حالت نیمه‌مذاب قرار دارد، به سطح آن متصل می‌شوند. در واقع، پوشش در این روش روی شیشه پخته و تثبیت می‌شود و سطحی سخت ایجاد می‌کند.

این نوع شیشه کم گسیل با نام Hard Coat کم گسیل یا شیشه پیرولیتیک (Pyrolytic) شناخته می‌شود که نام آن به فرایند تولید پیرولیتیک اشاره دارد.

کدام نوع شیشه کم گسیل بهتر است؛ هاردکوت یا سافت‌کوت؟

حدود ۱۰ سال پیش، استفاده از شیشه کم گسیل هاردکوت رایج‌تر بود؛ زیرا تصور می‌شد سختی بیشتر و مقاومت بالاتر سطح پیرولیتیک در برابر خوردگی نسبت به پوشش نرم شیشه اسپاتر شده، مزیت بیشتری دارد.

با گذشت زمان، فناوری تولید شیشه پیشرفت کرد و فرایند اسپاترینگ نیز بهبود یافت. در نتیجه، شیشه سافت‌کوت به گزینه‌ای کارآمدتر تبدیل شد. امروزه در بسیاری از پروژه‌ها، در صورت امکان از شیشه کم گسیل سافت‌کوت استفاده می‌شود؛ زیرا عملکرد آن از نظر گسیلندگی پایین بهتر است.

دلیل تین موضوع این است که پوشش «نرم» از یک یا چند لایه نقره تشکیل می‌شود. نقره در مقایسه با بسیاری از فلزات دیگر، ماده بسیار مناسب‌تری برای بازتاب انرژی است و شفافیت بیشتری نیز ایجاد می‌کند.

در نتیجه، شیشه سافت‌کوت می‌تواند انرژی حرارتی بیشتری را بازتاب دهد و در عین حال، شفافیت کامل پنجره را حفظ کند.

نقره به اندازه برخی فلزات دیگر سخت و مقاوم نیست و به همین دلیل، به لایه‌های نقره موجود در این پوشش، اصطلاح «سافت‌کوت» یا پوشش نرم گفته می‌شود. بااین‌حال، امروزه تولیدکنندگان شیشه، لایه نقره را با اکسیدهای فلزی دیگر ترکیب می‌کنند تا سطحی ایجاد شود که هم بازتابندگی بالایی داشته باشد و هم مقاومت مناسبی در برابر عوامل محیطی نشان دهد.

در پنجره دوجداره که از دو لایه شیشه با یک فضای خالی بین آن‌ها تشکیل شده است، پوشش کم گسیل همیشه روی یکی از سطوح داخلی شیشه قرار می‌گیرد؛ یعنی سطحی که رو به فضای بین دو شیشه است. بنابراین، پوشش کم گسیل از عوامل محیطی، مواد شوینده و سایر مواد شیمیایی محافظت می‌شود.

در مقابل، شیشه هاردکوت عملکرد ضعیف‌تری در بازتاب انرژی دارد؛ زیرا پوشش آن به اندازه سافت‌کوت بازتابنده نیست. این نوع پوشش همچنین ممکن است اندکی حالت کدر یا مه‌آلود در شیشه ایجاد کند و میزان شفافیت پنجره را کاهش دهد.

از آنجا که حتی در شیشه دوجداره هاردکوت نیز پوشش روی سطح رو به فضای بین دو شیشه قرار می‌گیرد، دلیلی وجود ندارد که برای داشتن سطحی سخت‌تر، از شفافیت، زیبایی ظاهری و عملکرد بهتر شیشه صرف‌نظر شود.

هزینه نصب شیشه کم گسیل چقدر است؟

نیروهای متخصص در حال نصب شیشه کم گسیل

هزینه ارتقای پنجره‌ها به شیشه کم گسیل به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله ضخامت شیشه دوجداره، استفاده یا عدم استفاده از گاز آرگون در فضای بین دو شیشه و ویژگی‌های خاص شیشه مانند عایق صوتی یا ایمنی. همچنین هزینه به این موضوع بستگی دارد که پنجره جدید نصب کنید یا پنجره‌های موجود را با استفاده از روش دوجداره‌سازی مجدد (Retrofit Double Glazing) ارتقا دهید.

به‌طور کلی، هزینه دوجداره‌سازی مجدد می‌تواند به‌مراتب کمتر از تعویض کامل پنجره و نصب پنجره دوجداره جدید باشد. در فرایند Retrofit، چارچوب چوبی موجود حفظ می‌شود و با استفاده از یک فرایند تخصصی، پنجره موجود به سیستم دوجداره تبدیل، درزهای آن برای جلوگیری از نفوذ هوا آب‌بندی و در نهایت شیشه عایق متناسب با ابعاد پنجره نصب می‌شود.

دوجداره‌سازی مجدد علاوه بر هزینه کمتر، آسیب و تخریب کمتری به ساختمان وارد می‌کند. ظاهر و ساختار اصلی پنجره‌ها نیز حفظ می‌شود. بنابراین، حتی در ساختمان‌های تاریخی و میراثی نیز می‌توان پنجره‌ها را به شیشه دوجداره کم گسیل مجهز کرد، بدون اینکه ظاهر اصلی پنجره‌ها از بین برود.

در روش Retrofit، استفاده از شیشه کم گسیل به ازای هر مترمربع می‌تواند حدود ۸ تا ۱۲ درصد به هزینه تبدیل پنجره اضافه کند. بااین‌حال، طبق اطلاعات این منبع، پنجره دوجداره مجهز به شیشه کم گسیل می‌تواند حدود ۴۰ درصد بهره‌وری انرژی بیشتری نسبت به پنجره دوجداره معمولی داشته باشد.

سوالات متداول

شیشه کم گسیل چیست؟

شیشه کم گسیل نوعی شیشه با پوشش کم‌گسیل است که انتقال حرارت تابشی را کاهش می‌دهد و به بهبود عایق‌بندی حرارتی ساختمان کمک می‌کند.

شیشه کم گسیل چگونه عمل می‌کند؟

پوشش کم گسیل بخشی از تابش مادون قرمز و گرمای تابشی را بازتاب می‌دهد و در عین حفظ عبور نور مرئی، انتقال حرارت بین داخل و خارج ساختمان را کاهش می‌دهد.

مهم‌ترین مزایای شیشه کم گسیل چیست؟

کاهش اتلاف انرژی، بهبود عایق‌بندی حرارتی، کنترل گرمای خورشیدی، کاهش ورود اشعه فرابنفش و حفظ نور طبیعی از مهم‌ترین مزایای شیشه کم گسیل هستند.

شیشه کم گسیل در تابستان و زمستان چگونه عمل می‌کند؟

در زمستان، انتقال گرمای داخل ساختمان به بیرون کاهش پیدا می‌کند و در تابستان، بسته به نوع پوشش، ورود گرمای ناشی از تابش خورشید کنترل می‌شود.

تفاوت شیشه کم گسیل با شیشه معمولی چیست؟

شیشه معمولی بخش بیشتری از انرژی حرارتی را از خود عبور می‌دهد، اما شیشه کم گسیل با استفاده از پوشش کم‌گسیل، انتقال حرارت تابشی را کاهش می‌دهد.

شیشه کم گسیل در کدام قسمت ساختمان کاربرد دارد؟

این شیشه در پنجره‌ها، کرتین‌وال، نماهای شیشه‌ای، نورگیرهای سقفی، سقف‌های شیشه‌ای و ساختمان‌های مسکونی و تجاری کاربرد دارد.

تفاوت شیشه کم گسیل سافت‌کوت و هاردکوت چیست؟

در سافت‌کوت، پوشش کم گسیل با روش‌هایی مانند اسپاترینگ روی شیشه ایجاد می‌شود و معمولاً عملکرد حرارتی بالاتری دارد؛ هاردکوت به روش پیرولیتیک ایجاد می‌شود و دوام بیشتری در برابر شرایط محیطی دارد.

آیا شیشه کم گسیل باعث کاهش نور طبیعی می‌شود؟

شیشه کم گسیل می‌تواند نور طبیعی زیادی را از خود عبور دهد؛ میزان عبور نور به نوع پوشش و مشخصات شیشه بستگی دارد.

آیا شیشه کم گسیل از ورود اشعه UV جلوگیری می‌کند؟

پوشش کم گسیل می‌تواند بخشی از اشعه فرابنفش را کاهش دهد، اما میزان این کاهش به نوع شیشه و پوشش مورد استفاده بستگی دارد.

آیا شیشه کم گسیل برای مناطق گرم مناسب است؟

بله. با انتخاب نوع مناسب پوشش کم گسیل می‌توان ورود گرمای خورشیدی به ساختمان را کنترل و بار سیستم‌های سرمایشی را کاهش داد.

آیا شیشه کم گسیل برای مناطق سردسیر مناسب است؟

بله. این شیشه با کاهش انتقال حرارت از داخل به خارج، به حفظ گرمای ساختمان و کاهش اتلاف انرژی در فصل سرد کمک می‌کند.

قیمت شیشه کم گسیل به چه عواملی بستگی دارد؟

نوع پوشش کم گسیل، تعداد جداره‌ها، ضخامت و ابعاد شیشه، نوع شیشه پایه، مشخصات فنی و میزان سفارش از عوامل مؤثر بر قیمت آن هستند.